Het brandende bos
Iedere zomer hoor ik weer over verwoestende bosbranden in Europa en daarbuiten. In Frankrijk en op het vasteland van Spanje fikken jaarlijks weer hele bossen af. Ik vroeg me af hoe dat toch kan, omdat ik heilig geloof dat de natuur het altijd beter weet dan de mens. Wat zijn de factoren waardoor deze branden ontstaan en hoe kunnen we die bosbranden in de toekomst voorkomen?
Ik vind het altijd zo treurig om te moeten horen dat een plek waar ik nog niet zo lang geleden heerlijk in de bossen heb gewandeld, is vernietigd door een vuurzee. Ik ben van nature erg nieuwsgierig en stel altijd vraag na vraag: Waarom dan? En als ik dan een antwoord krijg, heb ik al gauw weer een nieuwe vraag: Ja, maar waarom dan? Als kind kreeg ik uiteindelijk het bekende "Daarom!" te horen. Dus heb ik die factoren achter bosbranden zelf onderzocht en ik kwam tot heldere ontdekkingen en permacultuuroplossingen.
Het blijkt dat de bossen die door die bosbranden worden vernietigd vaak helemaal geen natuurlijke bossen zijn, maar zijn aangeplant door de mens. Het zijn grote groepen brandgevoelige bomen die dicht op elkaar zijn gezet, omdat iedere vierkante meter grond natuurlijk zo veel mogelijk moet opbrengen. Het zijn vaak dennen en eucalyptus: juist bomen die als fakkels werken door hun harsen en etherische oliën. Ze groeien snel en leveren daardoor snel op waarvoor ze zijn aangeplant, namelijk voor het winnen van hars, de houtindustrie en het tegengaan van erosie.
Omdat ze zo dicht op elkaar staan, krijgen de onderste takken te weinig licht, waardoor de naalden en bladeren snel afvallen en onder de kronen een dikke, droge mulchlaag vormen. Bovendien zorgen de hoogteverschillen in Zuid-Europa, in combinatie met deze van nature zeer ontvlambare bomen en die droge onderlaag, voor extra factoren die een bosbrand aanmoedigen.
Als zo’n droge onderlaag eenmaal in brand vliegt, bijvoorbeeld door een blikseminslag, een menselijke fout of door een achtergelaten stukje glas dat het zonlicht als een vergrootglas samenbalt. Dan vliegt die fakkel van een boom direct in de fik. En omdat ze zo lekker dicht bij elkaar staan, steken ze elkaar meteen aan.
Doordat warme lucht stijgt, wordt de lucht hoger op de heuvel alvast voorverwarmd, waardoor de bomen daar al heel heet worden. Hout heeft overigens rond de 250 tot 300 °C nodig om spontaan te ontbranden. Dus die hete lucht stijgt, de bomen worden al heet voorverwarmd, de lucht eromheen is bloedheet en er is genoeg zuurstof in de buitenlucht. Gecombineerd met de brandende zon gaat het vuur als een lopend vuurtje over het hele bos.
De conclusie is dus dat bosbranden mede veroorzaakt worden door het type boom dat is geplant, de dichte beplanting, de droogte, de hitte van de zon en de hoogteverschillen.
Ik geloof dat er voor iedere situatie een permacultuuroplossing is en dat met een goed uitgedacht, weloverwogen ontwerp ook een bosbrand voorkomen kan worden:
Wateropvang op hellingen: De eerste stap is het aanleggen van bekkens en swales op een helling, waardoor water kan worden opgevangen en zo al een natuurlijke bescherming en vochtbuffer vormt.
Gelaagde systemen: Zorg voor een gelaagd permacultuursysteem waarin productiebomen worden aangevuld met ondersteunende flora en bodembedekkers om het microklimaat vochtig te houden.
Inheemse loofhoutbuffers: Gebruik op strategische plekken groepen met inheemse loofbomen zonder brandbare harsen of etherische oliën. Deze fungeren als een levende buffer tegen een vuurzee. Het voordeel van veel van deze loofbomen is bovendien dat je ze kunt kappen, waardoor je na een goed beheer daar jarenlang duurzaam hout van kunt blijven oogsten. Dat is een echte permacultuurbenadering, waar dennen direct sterven als je ze kapt.
Aangezien het met permacultuur dus anders en naar mijn mening veel beter kan om productiebossen aan te leggen en te beheren, heb ik een downloadbare PDF gemaakt in het Nederlands, Engels, Frans en Spaans. Deze kun je delen met mensen die verantwoordelijk zijn voor de bossen in jouw regio, om ze bewust te maken van het ontstaan van bosbranden en hoe we ze in de toekomst kunnen voorkomen. Ik heb mijn gegevens erbij gezet, zodat ik ze ook van advies kan voorzien of zelfs een doordacht permacultuursysteem voor ze kan ontwerpen. Ik geloof echt dat bosbranden met een goede aanleg en beheer voorkomen kunnen worden. Laten we daar samen voor zorgen.