Inheems of invasief in het najaar
Wat laat je staan en wat grijp je aan?
Onlangs keek mijn moeder eens rond op het balkon en vroeg terloops: "Moet je al dat dode plantenmateriaal niet eens wegknippen? Het ziet er zo rommelig uit." Ik moest er stiekem om glimlachen, maar het kostte me toch wat overredingskracht om uit te leggen waarom ik de snoeischaar nog even laat liggen. De neiging om de tuin 'strak en netjes' te maken voor de winter zit bij velen van ons diep ingebakken. Maar voor het bodemleven en de natuur is die winterse opruimwoede eigenlijk helemaal niet zo best. Heb jij ook die neiging geërfd? Wacht dan nog heel even voor je de tuin in duikt.
In de najaarstuin geldt namelijk een belangrijke regel: wat voor het oog rommelig lijkt, is voor de natuur juist een wintervoorraad of schuilplek. Toch is het niet zo dat je alles maar op z'n beloop moet laten. Het najaar is dé tijd om strategisch te kijken naar je tuin. Wat laat je bewust staan en waar grijp je in om invasieve soorten voor te zijn?
Het inheemse winterreservaat
Veel van onze inheemse planten transformeren in de herfst tot een ecologisch paradijs. Zelfs als ze bruin en dor zijn, vervullen ze nog een cruciale rol.
Holle stengels en zaaddozen: Denk aan de verdorde stengels van kaardenbol, koninginnenkruid en wilde cichorei. Laat ze tot in het voorjaar gerust staan. Larven en volwassen exemplaren van bijvoorbeeld lieveheersbeestjes en gaasvliegen kruipen in die holle stengels of uitgebloeide bloemen om te overwinteren.
Inheemse planten met zaad: Laat zaadhoofden van bijvoorbeeld teunisbloem, kaardenbol of distels staan. Vinkjes, putters en andere zaadeters zijn je er het hele najaar dankbaar voor.
De invasieve opmars intomen
Terwijl we de inheemse structuur vieren, moeten we oog houden voor exoten en sterk woekerende soorten. Hoewel veel planten al eerder in het seizoen begonnen zijn met zaad zetten, is het najaar hét moment om de laatste zaadgolf af te remmen of de planten uit te putten voor de winter.
Vlinderstruik: De vlinderstruik bloeit de hele zomer, maar pas in de herfst drogen de bruine bloempluimen uit tot doosvruchten. Pas dan gaan ze open en verspreidt de herfstwind duizenden lichte zaadjes. Door eind september de verdorde pluimen af te knippen, ben je die grote windverspreiding net voor.
Reuzenbalsemien: Deze plant bloeit stug door tot de eerste nachtvorst en blijft continu nieuwe 'springende' zaaddozen maken. Hoewel de eerste lading zaden al weg is, voorkom je door de laatste zaaddozen weg te halen dat er nog meer zaden volgend jaar kunnen kiemen.
Japanse duizendknoop: Omdat deze plant zich in Nederland vooral via wortelstokken verspreidt en zelden via zaad, is eind september hét moment om in te grijpen. De plant trekt nu namelijk al zijn reserves terug naar de wortels. Door hem juist in deze periode uit te graven of af te knippen, verzwak je de wortelstokken optimaal voor de winter.
Woekerende bodembedekkers & zaaiers: Snelgroeiende exoten zoals de Canadese guldenroede en bonte gele dovenetel vormen dichte matten of zaaien zich massaal uit. Grijp in het najaar in door uitlopers weg te steken of bloemhoofden af te knippen voordat ze zaad schieten.
De gouden najaarsregel
Kijk deze week eens met een andere bril naar je tuin. Vraag je bij elke plant die je wilt terugsnoeien af: is dit een schuilplaats of voedselbron voor inheemse fauna of is dit een exoot die de overhand neemt?
Met een beetje loslaten op de juiste plekken en gerichte actie op de gevarenzones, maak je van jouw tuin deze winter een ecologisch waardevol toevluchtsoord.